Ekmek Ağacı

Bitkiler dünyası içinde adı ekmek ile anılan bir de bitki bulunmaktadır. Bu bitki latince adı Artocarpus olan dutgiller cinsinden bir ağaç türüdür.

 

17. yüzyılda Büyük Okyanus’un güneyindeki adalardan İngiltere’ye dönmekte olan araştırmacı gezginler, ağaçta yetişen ve kavuna benzeyen bir meyvenin adalarda ekmek yerine yendiğini anlatırlar. Ayrıca o anlatımlar içinde şunlar da vardır:

 

“Çiğ meyvenin tadının patatesi andırdığı bu ağaca ogünden beri  ekmek ağacı veya latince adıyla Artocarpus communis denmektedir.  Ekmek ağacının meyvesi o yörelerde yaşayan yerlilerin temel gıdalarından biridir.  Ayrıca yerliler o ağacın iç kabuğunun ilflerinden çok sağlam kumaşlar dokumakta ve gövdesinden de ev eşyası ve kano yaparlar.  Dış yüzünden çıkan sıvıyı da kanolardaki delikleri kapatmakta kullanılırlar.

 

Yılda iki yada üç kez ürün veren bu ağacın meyvesi öncelikle yeşil olur. Sonraki sreçte kahverengi ve de sarıya dönüşür. Meyveler gövdenin her yerinden çıkar. Meyvesi bir kavun iriliğinde, dış rengi sarı-yeşil, ağırlığı ortalama 1-3 kg. kadar ve üzerinde düzensiz serpili pullar vardır. Meyvenin eti açık sarı olup içeriğinde % 25 kadar nişastalı maddeler içerdiğinden çeşitli şekillerde pişirildiği gibi nişastanın fermantasyonu ile biraya benzer içkiler de yapılır.

 

Ekmek ağacının bu meyvesi aynı zamanda yenilebilir. Meyve iyice olgunlaşmadan önce beyaz etli ve biraz unludur. Ekmek gibi fırında pişirilerek yenilebildiği gibi haşlanarak veya değişik şekillerde pişirilerek de yenir.  Ayrıca çiğken dilimlenip, güneşte kurutularak öğütülür ve bu undan ekmek ya da muhallebiye benzer bir besin de yapılır.”

 

Dilimizde de ekmek ağacı adı verilen bu ağaç, genellikle tropik bölgelerde daha yoğun biçimde görülür. Ekmek ağacı, kalın gövdeli, büyük meyveli bir ağaçtır. Bu ağacın anayurdu tam olarak bilinmemekle beraber pasifik adalarında ekmek ağacına sıkça rastlanılır.

 

Boyu cinslerine göre 10-20 m’yi bulur. Çevresi bazen 3 m. ye kadar çıkabilir. Dalları yatay ve kabukları kurşuni renktedir. Yaprakları yıldız şeklinde, 25-50 cm. boyunda ve en genç dalların ucundadır.

 

Çiçekleri bir eşeyli ve birevciklidir; erkek çiçekler kalın, yuvarlak, dişi çiçekler ise süngerimsi yuvarlak ve dikenli topraklar halinde aynı bitkide bulunur.

 

Yetişmesi için tropik bir iklime ihtiyacı olan ekmek ağacı özellikle kuvvetli toprakları sever. İyi bakılırsa 700 m. yüksekliğe kadar iyi meyve verebilir. Üretilmesi köklerinden yayılan filizler aracılığı ile yapılır ve altı yaşına geldiği zaman 6 m. yüksekliğini bularak, bütün sene ürün verir.Ekmek ağacının bir diğer özelliği de gövdesinden akıttığı sıvılarıdır. Ekmek ağacının gövdesinde açılan yaralardan latekse benzer bir sıvı akar ve bundan da kuş tutmak üzere ökse yapılır. Adeta bitkinin her yerinde zamk yapmaya yarayan sütlü bir sıvı vardır.

 

Ekmek ağacının odunu kağıt yapımında kullanılır. Ekmek ağacı, Malezya, Hindistan ve Antiller’de yetiştirilir.

 

Bu meyvenin özellikle A.non seminifera, A. apyrena, A. aravei, A. puern, A. Roru ve A. Rorotoma cinsleri önemlidir.